Zer bisitatu?

Humiladero 

Kapera umildegia izateko, baselizaren gainazaleko bi gune edo espazioren baldintza morfologikoak kontuan hartu beharko ditugu. Lehenengoa kanpoaldean dago, eliza atarian, eta bigarrena barnealdean, kaperako espazio jainkotiarrean.

Jesus Gurutziltzatua baselizaren ezaugarri aipagarrienetako bat eraikin osoko teilatua eusten duten sei zutabe lauek osatzen dute. Zutabeek entasia daukate erdialdean eta muturretan kapitel eta basamendu soilak dituzte. Zutabeak altuera gutxiko harresi batek eusten ditu. Murrua neurri eta traza oneko silarriz eginda dago eta elizpearen perimetroa inguratzen du. Aipatutako guztiaren gainetik teilatua eta hori eusten duten zurezko habez osatutako euskarri soila ikus daiteke, egiturak eliza aterpez inguratzen baitu.

Silarria paramentu nagusi osoan aurki dezakegu. Bertan, puntu erdiko arku zabala hedatzen da eta bi sektoreen banaketa egiten du, barnealderako sarbidea duinago eginez. Arku hori umildegi txikien elementu formal nagusia da eta, kasu honetan, altuera txikiko zurezko kalostra torneatu batek eta erdiko ate txikiak sarbidea ixten dute. Atearen behealdean, harresiak egitura eusten du eta askoz baxuagoa da. Atearen alde bakoitzean bi erliebe geometriko daude, lau eta sei besoko izar-itxurako arrosa-leihoen formako erliebeak hain zuzen ere.

Bigarren gunea edo baselizaren barnealdea luzitutako harlangaintzezko alboko eta atzealdeko paramenduek osatzen dute. Horiek teilatuko beste hiru isurialdeak eta kanpoaldeko aleroi txikiak eusten dituzte. Atzealdean ateburudun irteera dago eta hori gurutzatuta eraikinaren atzean dagoen hilerrira sar gaitezke.

Barnealdeak ez dauka inolako apaingarririk eta zorua harlauzaz estalita dago. Absidearen hormak aldare txiki bat dauka atxikita, eta oparri hori gaubeiletan hilkutxak uzteko erabiltzen da.

Baseliza honek erreferentzia historiko urriak izan ditu. Hala ere, elizaren artxibategiak Fruizko parrokiari buruz duen dokumentuen aberastasunari esker, baselizari buruzko erreferentzia txiki batzuk eman ditzakegu.

Gaur egun Kristo Santuaren umildegia izenaz ezagutzen duguna, edo gutxienez inguruko harresia eta arotzeria, 1647. eta 1650. urteen artean eraiki zen. Izan ere, 1650. urtean lantegiko kontuek azken aldiz esleitu zituzten 529 erreal orduan ere umildegi deitzen zen eraikinaren hormak egiteko. Beranduago, 1732. urtean, Domingo Cafraga lan-maisuak, aldameneko parrokia-elizako gangak eraiki zituen hark, gaur egun arkupeko sarrera osatzen duten elementuak egin zituen Kristo Santuaren umildegian, hau da, kalostra torneatua eta ateak. Hiru urte geroago hesia urreztatu egin zuten, baita parrokiako santutegia ere.

Artxibategiko dokumentuetan aurki daitezkeen gainerako erreferentziek obra txikiak eta teilaberritzeak azaltzen dituzte soilik. Aipagarria da teilaberritzeak aldian-aldian egiten zirela jakitea; izan ere, erabiltzen zituzten teilak parrokiaren teilerian eratzen zituzten materialekin egiten zituzten.